مدل برنامه ریزی مالی و سیاست گذاری اقتصادی

در حالی که بسیاری از کشورهای جهان توانسته‌اند با بهره‌گیری از سیاست‌های پولی و مالی مناسب و تقویت بخش تولید، نرخ تورم را کاهش دهند، ایران بیش از 35 سال است که با تورم دو رقمی دست و پنجه نرم می‌کند. دلایل عمده این وضعیت شامل سیاست‌های پولی نامناسب، کسری بودجه دولت، وابستگی به واردات، مشکلات ساختاری اقتصاد، تحریم‌های اقتصادی، و عدم استقلال بانک مرکزی است. برای مهار تورم، نیاز به اصلاحات ساختاری اساسی، عادلانه‌سازی یارانه‌ها، اصلاح نظام مالیاتی و بانکی، و کاهش هزینه‌های دولت وجود دارد.

توسعه دهنده:  سازمان برنامه و بودجه 
موضوعات مرتبط:  تورم 
مدل برنامه ریزی مالی و سیاست گذاری اقتصادی

اجرای مدل و سناریو پردازی

  • توسعه دهنده:   دفتر آینده پژوهشی وزارت اقتصاد
  • مدیر پروژه:   دکتر ناصر عظیمی
  • سال:   1399
  • روش:   FPP

تحلیل سناریو پایه

اصلاح سیاست‌های پولی و مالی سیاستگذاران اقتصادی باید به اصلاح سیاست‌های پولی و مالی بپردازند تا بتوانند نقدینگی را کنترل کرده و تورم را کاهش دهند. یکی از راهکارهای مهم، کاهش کسری بودجه دولت از طریق کاهش هزینه‌های غیرضروری و افزایش درآمدهای مالیاتی (Tax Revenues) است. به‌طور خاص، اصلاح نظام مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی می‌تواند منابع مالی دولت را افزایش دهد و نیاز به چاپ پول را کاهش دهد. همچنین، تقویت نظام بانکی و افزایش شفافیت (Transparency) در عملیات بانکی می‌تواند به کنترل نقدینگی کمک کند. افزایش تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به واردات برای کاهش تورم، باید تولیدات داخلی افزایش یابد و وابستگی به واردات کاهش پیدا کند. حمایت از صنایع داخلی، بهبود زیرساخت‌ها و ارائه تسهیلات مالی و تکنولوژیکی به تولیدکنندگان داخلی می‌تواند در این زمینه موثر باشد. تقویت تولید داخلی و تنوع‌بخشی به اقتصاد می‌تواند فشار تورمی را کاهش دهد و اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی را افزایش دهد. همچنین، توسعه صنایع مبتنی بر دانش و فناوری‌های نوین می‌تواند به افزایش تولیدات با ارزش افزوده بالا و کاهش وابستگی به واردات کمک کند. تقویت استقلال بانک مرکزی استقلال بانک مرکزی در اتخاذ سیاست‌های پولی و مالی باید تقویت شود تا این نهاد بتواند به‌طور مستقل و هدفمند عمل کند و از تأثیرات منفی تورم جلوگیری کند.

تحلیل سناریو جایگزین

یکی از راهکارهای مهم در این زمینه، اصلاح ساختار بانک مرکزی و افزایش شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها است. همچنین، ایجاد یک چارچوب قانونی که تضمین‌کننده استقلال بانک مرکزی باشد، می‌تواند به بهبود مدیریت تورم کمک کند. برای مثال، تعیین یک هدف تورمی مشخص و ارائه ابزارهای لازم برای رسیدن به این هدف می‌تواند به بهبود عملکرد بانک مرکزی منجر شود. ایجاد شفافیت و اعتماد عمومی ایجاد شفافیت در سیاست‌های اقتصادی و افزایش اعتماد عمومی (Public Trust) به نهادهای اقتصادی نیز نقش مهمی در کنترل تورم دارد. اعتماد عمومی به سیاست‌های اقتصادی می‌تواند به کاهش انتظارات تورمی (Inflation Expectations) و در نهایت کاهش تورم کمک کند. برای این منظور، دولت باید با ارائه اطلاعات دقیق و شفاف به مردم و ایجاد یک فضای شفاف و رقابتی در اقتصاد، اعتماد عمومی را جلب کند. همچنین، همکاری نزدیک بین دولت، بانک مرکزی و سایر نهادهای اقتصادی در تدوین و اجرای سیاست‌های اقتصادی می‌تواند به ایجاد یک محیط اقتصادی پایدار و کاهش تورم کمک کند.